Waarom lijken mensen op AI-foto’s zo vaak op elkaar?

Wanneer ik AI-beelden maak, valt me geregeld hetzelfde op: de personen lijken vaak opvallend sterk op elkaar. Ze hebben vergelijkbare gezichten, dezelfde perfecte glimlach en zien er bijna altijd jong, slank en bijzonder fotogeniek uit. Vooral de kapsels en kleding lijken echt te veranderen.

Onlangs zag ik dat opnieuw in verschillende AI-visuals die in de media verschenen. Zelfs bij een open brief die met een AI-beeld in een krant werd geïllustreerd, herkende ik opnieuw diezelfde typische gezichten.

Dat wekte mijn nieuwsgierigheid. Kiest ChatGPT automatisch altijd voor dezelfde soort mensen wanneer je zelf geen uiterlijke kenmerken opgeeft? Om dat te onderzoeken, liet ik ChatGPT drie groepsfoto’s maken met bewust eenvoudige en vage prompts.

Zo hebben we de test uitgevoerd

We gebruikten drie verschillende situaties: een kantoor, een terras en een winkelstraat. In iedere prompt vroegen we om een foto met vijf personen.

We gaven bewust geen informatie over hun leeftijd, huidskleur, lichaamsbouw, kapsel of andere uiterlijke kenmerken. ChatGPT mocht dus zelf bepalen welke mensen in beeld zouden verschijnen.

Per prompt bekijken we één gegenereerde afbeelding. Het doel is niet om met drie foto’s een wetenschappelijk bewijs te leveren, maar om te zien welke keuzes ChatGPT standaard maakt wanneer de gebruiker weinig richting geeft.

Vijf personen in een kantoor

Wat valt op aan de kantoorfoto?

Op het eerste gezicht voert ChatGPT de opdracht correct uit. We zien vijf volwassenen in een lichte kantoorruimte. Iedereen is volledig zichtbaar en de foto oogt professioneel.

De groep bestaat uit drie mannen en twee vrouwen. Vier personen lijken ongeveer tussen 25 en 35 jaar oud. Eén man is duidelijk wat ouder. Iedereen is slank, verzorgd en fotogeniek. De kleding verschilt, maar past volledig binnen dezelfde nette, informele kantoorstijl.

Alle vijf kijken recht naar de camera en tonen bijna dezelfde brede, perfecte glimlach. De drie mannen hebben verzorgd haar en een baard of stoppelbaard. Niemand is kaal of kalend.

Opvallend is ook dat precies de centraal geplaatste man een bril draagt. Dat kan toeval zijn, maar het past wel bij het bekende visuele cliché van de intelligente of zakelijke medewerker met bril. Het geheel lijkt sterk op een klassieke stockfoto voor een bedrijfswebsite.

Vijf personen op een terras

Wat valt op aan de terrasfoto?

Op deze foto zien we drie vrouwen en twee mannen. Alle vijf lijken ongeveer tussen 25 en 35 jaar oud. Ze zijn slank, aantrekkelijk en bijzonder verzorgd.

Vooral de gelijkenis tussen de drie vrouwen valt op. Ze hebben verschillende kapsels en haarkleuren, maar hun gezichtsvorm, neus, huid, tanden en brede glimlach lijken sterk op elkaar. Het zouden zomaar drie zussen kunnen zijn.

Ook de twee mannen passen binnen hetzelfde terugkerende type: donker haar, een verzorgd kapsel en een stoppelbaard. Iedereen heeft opnieuw ongeveer het ideale gewicht.

De warme belichting, perfecte glimlachen en zorgvuldig samengestelde groep maken de foto aantrekkelijk. Tegelijk oogt het resultaat eerder als een reclamebeeld voor een horecazaak of reisorganisatie dan als een toevallig moment op een gewoon terras.

Vijf personen in een winkelstraat

Wat valt op in de winkelstraat?

De derde foto toont opnieuw drie vrouwen en twee mannen van ongeveer dezelfde jonge leeftijd. Ook hier is iedereen slank, aantrekkelijk en modieus gekleed.

De drie vrouwen hebben opnieuw opvallend vergelijkbare gezichten en glimlachen. ChatGPT zorgt voor zichtbare variatie door twee vrouwen blond haar en één vrouw donker haar te geven, maar de onderliggende gezichtstypes blijven sterk op elkaar lijken.

Bij de twee mannen zien we opnieuw donker, vol haar en een verzorgde baard of stoppelbaard. Kale mannen, dunner wordend haar of andere alledaagse kenmerken ontbreken.

De personen kijken naar elkaar in plaats van naar de camera. Daardoor lijkt de scène spontaner dan de kantoorfoto. Toch blijft het een zorgvuldig geënsceneerde versie van spontaniteit: dit zouden evengoed vijf modellen uit een reclamecampagne voor een kledingmerk of winkelcentrum kunnen zijn.

Andere omgeving, maar bijna dezelfde casting

De kantoorruimte, het terras en de winkelstraat verschillen duidelijk van elkaar. De mensen die ChatGPT voor deze situaties kiest, vertonen echter opvallend veel overeenkomsten.

• Bijna iedereen lijkt jonger dan veertig; slechts één man oogt duidelijk wat ouder.
• Iedereen is slank of heeft ongeveer het maatschappelijk geïdealiseerde gewicht.
• Alle zeven mannen hebben een baard of stoppelbaard.
• Geen enkele man is kaal of zichtbaar kalend.
• Slechts één van de vijftien personen draagt een bril.
• Er zijn geen zichtbare lichamelijke beperkingen of hulpmiddelen.
• Iedereen is verzorgd, modieus gekleed en bijzonder fotogeniek.
• De vrouwen hebben verschillende kapsels, maar vaak sterk vergelijkbare gezichten en glimlachen.

Een kleine praktijkproef, geen wetenschappelijk bewijs

Deze test bestaat uit drie prompts en drie afbeeldingen die met ChatGPT zijn gemaakt. Wanneer we dezelfde prompts opnieuw gebruiken, kan ChatGPT andere personen genereren. We kunnen op basis van deze kleine test dus niet beweren dat ChatGPT altijd precies dezelfde keuzes maakt.

De test staat wel niet volledig op zichzelf. De aanleiding was juist dat dit patroon me in de praktijk al zeer vaak was opgevallen, onder andere bij verschillende AI-visuals in de media en zelfs bij de illustratie van een open brief in een krant. Dat is nog geen hard bewijs, maar het maakt de overeenkomsten tussen deze drie nieuwe beelden wel bijzonder herkenbaar.

Is het slecht dat ChatGPT deze mensen kiest?

Niet noodzakelijk. In reclamecampagnes en op stockfoto’s worden ook vaak jonge, aantrekkelijke en verzorgde modellen gebruikt. Of de keuzes van ChatGPT goed of slecht zijn, hangt daarom vooral af van het doel van de afbeelding.

We laten het oordeel daarom aan de bezoeker. Voor een commerciële reclamefoto kan het eerste terrasbeeld uitstekend werken. Voor een foto die een gewone vriendengroep moet voorstellen, is het veel minder geloofwaardig.

Wat als je wél een alledaagse foto wilt?

Alleen het woord fotorealistisch gebruiken is niet voldoende. De eerste drie afbeeldingen zijn technisch gezien al fotorealistisch. Het zijn vooral de gekozen personen, hun perfecte uiterlijk en de geënsceneerde sfeer die niet alledaags aanvoelen.

Wie een geloofwaardiger beeld wil, moet daarom concreet beschrijven welke menselijke variatie zichtbaar mag zijn. Denk aan verschillende leeftijden, lichaamsbouwen, gezichtstypes, kapsels, huidtexturen, kledingstijlen en gezichtsuitdrukkingen.

We maakten daarom een veel gedetailleerdere versie van de terrasopdracht.

Een prompt voor meer alledaags realisme

Een veel geloofwaardiger vriendengroep

Het verschil met de eerste terrasfoto is groot. De vijf personen hebben duidelijk verschillende gezichten, kapsels en lichaamsbouwen. We zien grijs haar, rimpels, een bril en gewone kleding die niet zorgvuldig op elkaar is afgestemd.

Niemand kijkt naar de camera en niet iedereen glimlacht. De personen luisteren, praten en reageren op verschillende manieren. Daardoor lijkt het alsof de fotograaf een echt gesprek heeft vastgelegd, in plaats van vijf modellen te laten poseren.

ChatGPT volgt niet ieder detail volledig. De personen lijken bijvoorbeeld vooral tussen ongeveer 45 en 60 jaar oud, terwijl de prompt een bereik van 30 tot 70 jaar noemde. Toch is de menselijke variatie veel groter en overtuigender dan in de eerste drie afbeeldingen.

Voor de gemiddelde Nederlander of Vlaming uit deze leeftijdsgroep zouden dit zomaar mensen uit de eigen vriendenkring kunnen zijn. Het is geen perfect reclameshot, maar precies daardoor voelt de foto veel herkenbaarder en geloofwaardiger aan.

ChatGPT kan gewone mensen tonen, maar je moet erom vragen

Met vage opdrachten koos ChatGPT in deze test telkens voor jonge, slanke, verzorgde en bijzonder fotogenieke personen. De omgevingen veranderden, maar de menselijke casting bleef opvallend gelijk.

Dat hoeft geen probleem te zijn. Voor reclame, een bedrijfswebsite of een aantrekkelijke stockfoto kunnen zulke personen uitstekend werken. Wanneer je een herkenbaar beeld van gewone mensen wilt, ogen dezelfde perfecte modellen echter al snel ongeloofwaardig.

De vierde afbeelding toont dat ChatGPT wel degelijk een veel alledaagser resultaat kan maken. De gebruiker moet dan duidelijk beschrijven wat met gewone, verschillende en realistische mensen wordt bedoeld. Denk daarbij niet alleen aan leeftijd en uiterlijk, maar ook aan gender, etnische achtergronden en andere kenmerken die binnen de afgebeelde groep mogen variëren.

Welke versie het beste is, laten we aan de bezoeker over. Uiteindelijk hangt alles af van de bedoeling van de foto.