Maakt de rol die je ChatGPT geeft echt verschil?
Je ziet het voortdurend in voorbeeldprompts: “Je bent een expert in…”, “Je bent een ervaren leraar” of “Doe alsof je een specialist bent”. Maar maakt zo’n rol het antwoord van ChatGPT werkelijk beter?
In de eerdere tip Werkt “doe alsof je een expert bent” echt? bekeken we wat daarover bekend is. De belangrijkste conclusie: ChatGPT krijgt niet plots extra kennis omdat je het een expert noemt. Een rol kan wel helpen om aan te geven vanuit welke invalshoek ChatGPT naar een opdracht moet kijken.
Tijd om dat eens heel eenvoudig in de praktijk te testen. We gaven ChatGPT vier keer exact dezelfde tekst, maar telkens met een andere instructie. Zou een leraar Nederlands andere fouten zien dan een leraar elektriciteit? En wat gebeurt er als we helemaal geen rol meegeven?
Vier keer dezelfde tekst, alleen de rol verandert
Voor deze kleine test maakten we één tekst over elektriciteit. Daarin verwerkten we bewust vijf duidelijke problemen: enkele taal- en grammaticafouten, een fout in de uitleg over elektriciteit en een onveilige instructie.
Vervolgens startten we telkens een nieuw gesprek met ChatGPT. De tekst bleef identiek. Alleen de opdracht veranderde.
1. Geen rol
Gewoon: verbeter deze tekst.
2. Leraar Nederlands
ChatGPT krijgt expliciet een taalkundige invalshoek.
3. Leraar elektriciteit
De nadruk ligt op de elektrische vakinhoud.
4. Veiligheidsdeskundige
Dezelfde tekst wordt bekeken vanuit elektrische veiligheid.
Deze tekst kreeg ChatGPT vier keer voorgeschoteld
Onderstaande tekst bevat bewust verschillende fouten. ChatGPT kreeg telkens exact dezelfde versie te zien.
Elektriciteit is iets waar we elke dag gebruik van maken, maar meestal staan we er niet bij stil hoe het precies werkt. Wanneer je thuis een lamp aansluit, loopt de elektrische stroom via de fasedraad naar de lamp en vervolgens via de nuldraad terug. In een gewone woning bedraagt de spanning tussen fase en nul ongeveer 230 volt.
Een automaat in de zekeringkast beschermt de elektrische installatie en schakeld uit wanneer er gedurende langere tijd te veel stroom door een stroomkring loopt. Bij een serieschakeling krijgt iedere aangesloten lamp dezelfde spanning van 230 volt, ongeacht hoeveel lampen er op de kring zijn aangesloten. Bij een parallelschakeling kan de stroom zich over verschillende takken verdelen.
Een kabel met een dikkere koperen kern heeft normaal een lagere elektrische weerstand als een dunne kabel. Daardoor kan er meer stroom door lopen zonder dat de kabel even snel opwarmt. Het is wel belangrijk dat de draden aan een aansluiting voldoende stevig vast zit.
Wanneer je een stopcontact vervangt, kun je de zekering ingeschakeld laten zolang je met een goed geïsoleerde schroevendraaier werkt. Zo kun je meteen controleren of het nieuwe stopcontact correct is aangesloten.
Alleen deze instructie veranderde
1. Zonder rol
2. Leraar Nederlands
3. Leraar elektriciteit
4. Veiligheidsdeskundige elektriciteit
Vijf fouten om te vinden
Vooraf hadden we vijf concrete fouten ingebouwd. Zo konden we achteraf eenvoudig controleren welke versie wat had opgemerkt.
1. Werkwoord
“schakeld” moest natuurlijk “schakelt” zijn.
2. Vergelijking
“lagere weerstand als” moest “lagere weerstand dan” worden.
3. Grammatica
“de draden … vast zit” moest grammaticaal worden aangepast.
4. Elektriciteit
De bewering dat iedere lamp in een serieschakeling automatisch dezelfde 230 volt krijgt, was fout.
5. Veiligheid
De instructie om een stopcontact te vervangen terwijl de installatie onder spanning blijft, was bewust onveilig.
De verrassing: alle vier vonden alle vijf de fouten
Wie verwachtte dat de leraar Nederlands alleen de taalfouten zou zien en de leraar elektriciteit als enige de technische fout zou ontdekken, krijgt hier een ander resultaat.
| Bewuste fout | Geen rol | Leraar Nederlands | Leraar elektriciteit | Veiligheidsdeskundige |
|---|---|---|---|---|
| “schakeld” → “schakelt” | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
| “lager … als” → “lager … dan” | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
| “draden … vast zit” | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
| Fout over serieschakeling | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
| Onveilige instructie stopcontact | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
Zelfs de simpele opdracht “Verbeter deze tekst” was voldoende om alle vijf de bewust ingebouwde problemen te vinden.
Ook zonder rol deed ChatGPT het uitstekend
Het interessantste resultaat kwam misschien wel uit de eerste test. Daar vertelden we ChatGPT helemaal niet vanuit welke rol het naar de tekst moest kijken. De opdracht was simpelweg: “Verbeter onderstaande tekst.”
Toch corrigeerde ChatGPT niet alleen de spelling en grammatica. Het paste ook de fout over de serieschakeling aan én merkte de onveilige instructie over het vervangen van een stopcontact op.
In de gecorrigeerde versie schreef ChatGPT zelfs expliciet:
“Een goed geïsoleerde schroevendraaier maakt werken aan een onder spanning staande installatie niet veilig.”
Voor deze tekst was een gespecialiseerde rol dus helemaal niet nodig om de belangrijkste problemen te ontdekken.
De rollen veranderden vooral de nadruk
Dat alle vier de versies dezelfde vijf fouten vonden, betekent niet dat de antwoorden volledig identiek waren. De gekozen rol had vooral invloed op hoe ChatGPT bepaalde onderdelen formuleerde en waar extra nuance werd toegevoegd.
Leraar Nederlands
Deze versie benoemde de taalcorrecties heel expliciet: schakeld → schakelt, als → dan en vast zit → vastzitten.
Maar de leraar Nederlands beperkte zich opvallend genoeg niet tot taal. Ook de technische en veiligheidsfouten werden gecorrigeerd.
Leraar elektriciteit
Hier werd de technische uitleg preciezer geformuleerd. ChatGPT schreef bijvoorbeeld dat bij een parallelschakeling de spanning over iedere tak gelijk is aan de bronspanning.
De technische rol leidde dus vooral tot iets meer vakinhoudelijke precisie.
Veiligheidsdeskundige
Deze versie legde vanzelfsprekend veel nadruk op veilig werken en formuleerde het slot nog nadrukkelijker.
Interessant was ook dat ChatGPT de uitleg over kabeldikte verfijnde met de toevoeging “bij eenzelfde materiaal en lengte”.
Geen rol
De algemene versie was minder gespecialiseerd geformuleerd, maar vond wel gewoon alle problemen waarop wij controleerden.
Dat is belangrijk: een rol was hier geen voorwaarde voor een goed antwoord.
Een rol is geen magische knop
Deze eenvoudige test ondersteunt vooral een genuanceerde manier om naar rollen in prompts te kijken.
Je hoeft ChatGPT niet voor elke opdracht eerst tot leraar, advocaat, marketeer, elektricien of andere expert te benoemen. Bij een duidelijke opdracht kan ChatGPT ook zonder zo’n rol verschillende soorten problemen herkennen.
Een specifieke rol kan wél nuttig zijn wanneer je wilt aangeven vanuit welke invalshoek ChatGPT vooral moet kijken. De rol werkt dan eerder als een aandachtsfilter dan als een manier om nieuwe kennis aan het model toe te voegen.
Geef niet automatisch een rol omdat je denkt dat ChatGPT daardoor slimmer wordt. Gebruik een rol wanneer die helpt om duidelijk te maken welk perspectief of welke aandachtspunten belangrijk zijn.
Dit is een praktijktest, geen wetenschappelijk experiment
Uit één tekst en vier antwoorden kunnen we uiteraard geen algemene wetenschappelijke wet afleiden over hoe ChatGPT altijd zal reageren.
Bij een moeilijkere tekst, subtielere fouten, een ander model of een andere formulering kunnen de verschillen groter of kleiner zijn.
Dat maakt de test niet nutteloos. Hij toont wel heel concreet dat een algemene opdracht in dit geval al voldoende was om taal, vakinhoud én veiligheid te controleren, terwijl de opgegeven rollen vooral bepaalde accenten sterker naar voren brachten.
Een rol geeft vooral richting
Heeft het belang welke rol je ChatGPT geeft? Soms wel, maar waarschijnlijk niet om de reden die vaak wordt gedacht.
In onze test vond ChatGPT zonder enige rol alle vijf de fouten: de spelling, de grammatica, de technische fout en het veiligheidsprobleem. De drie gespecialiseerde rollen vonden exact dezelfde problemen.
De verschillen zaten vooral in de uitwerking. De leraar elektriciteit formuleerde technische onderdelen iets preciezer en de veiligheidsdeskundige besteedde extra aandacht aan veiligheid en technische nuance.
Een rol maakt ChatGPT niet automatisch slimmer. Ze kan wel helpen om de aandacht van ChatGPT in een bepaalde richting te sturen. Zie een rol daarom vooral als een lens waardoor je ChatGPT naar je opdracht laat kijken.
Wil je echt dat ChatGPT op bepaalde zaken let? Dan is het nog beter om die aandachtspunten gewoon expliciet in je prompt te zetten.
Bijvoorbeeld:
Controleer deze tekst vanuit het perspectief van een leraar elektriciteit. Let specifiek op technische juistheid, begrijpelijkheid en elektrische veiligheid. Benoem eerst eventuele fouten en verbeter daarna de tekst.
Daar zit uiteindelijk meer sturing in dan in alleen de zin: “Je bent een expert.”
Meer leren en zelf proberen
Op AiLabo.eu vind je nog meer praktische tips, voorbeelden en tests waarmee je zelf kunt ontdekken wat wel en niet werkt met AI.
