AI-test • Nederlands

Begrijpt AI typisch Vlaamse en Nederlandse uitdrukkingen?

AI-modellen worden met enorme hoeveelheden tekst getraind, maar hoe goed kennen ze de verschillen binnen het Nederlands? Begrijpen ze niet alleen wat een uitdrukking betekent, maar weten ze ook of die vooral in Vlaanderen of Nederland wordt gebruikt?

We legden ChatGPT, Gemini, Claude en Perplexity tien uitdrukkingen voor: vijf typisch voor het Nederlands in België en vijf vooral gebruikt in Nederland. Sommige zijn vrij bekend, andere zijn bewust wat moeilijker gekozen.

Waarom deze test?

Hoe goed begrijpt AI onze taal en de verschillen binnen het Nederlands?

Deze test draait niet alleen om de vraag of een AI-model een paar moeilijke uitdrukkingen kent. We willen breder onderzoeken hoe goed AI het Nederlands werkelijk begrijpt: niet alleen de letterlijke betekenis van woorden en zinnen, maar ook uitdrukkingen, context en regionale taalverschillen.

Dat is praktisch belangrijk. Een tekst kan grammaticaal volledig correct zijn, maar toch onnatuurlijk klinken voor een Vlaamse of Nederlandse lezer. Woorden, formuleringen en uitdrukkingen die in Vlaanderen heel gewoon zijn, kunnen in Nederland ongebruikelijk klinken — en omgekeerd.

Op AiLabo.eu willen we daarom niet alleen testen wat AI kan, maar ook praktische tips geven om betere Nederlandstalige teksten met AI te maken. Om zulke tips betrouwbaar te kunnen geven, moeten we eerst weten waar de sterke en zwakke punten van AI liggen.

Deze test met Vlaamse en Nederlandse uitdrukkingen is daar een eerste onderdeel van: begrijpt AI wat we bedoelen, kan het de uitdrukking correct gebruiken én herkent het het verschil tussen Nederlands uit Vlaanderen en Nederlands uit Nederland?

De test

Niet alleen de betekenis raden

Alleen vragen wat een uitdrukking betekent, vonden we te eenvoudig. Daarom moest elk AI-model voor iedere uitdrukking drie dingen doen:

• de betekenis uitleggen;
• een natuurlijke voorbeeldzin maken;
• aangeven of de uitdrukking vooral gebruikt wordt in Vlaanderen/België, Nederland of beide.

Vooral dat laatste onderdeel bleek belangrijk. Een model kan perfect begrijpen wat iemand bedoelt, zonder te weten dat een bepaalde formulering aan één kant van de taalgrens veel gebruikelijker is.

Onze prompt

Exact dezelfde opdracht voor de vier modellen

Referentie

Welke uitdrukkingen horen bij Vlaanderen en welke bij Nederland?

Voor de regionale indeling gebruiken we informatie van Team Taaladvies en Taaladvies.net van de Nederlandse Taalunie. Het gaat dus niet om dialect, maar om regionale verschillen binnen de Nederlandse standaardtaal.

Bronnen: Team Taaladvies – verschillen tussen België en Nederland en Taaladvies.net – met iets omhoog zitten.

Opmerking bij de test

De volgorde bevatte toevallig een patroon

Achteraf viel ons op dat de tien gekozen uitdrukkingen toevallig perfect afwisselden: Nederland, België, Nederland, België enzovoort. De modellen lijken dat patroon gelukkig niet ontdekt of benut te hebben. Hun antwoorden over de regionale herkomst wijken namelijk regelmatig van die volgorde af.

ChatGPT

Sterk in betekenis, minder zeker over de taalgrens

ChatGPT begreep de betekenis van de tien uitdrukkingen goed en maakte er bruikbare, natuurlijke voorbeeldzinnen mee. Zelfs minder transparante formuleringen als niet meer weten van welk hout pijlen te maken en andere katten te geselen hebben werden correct uitgelegd.

De moeilijkheden begonnen vooral bij de geografische herkomst. Zo plaatste ChatGPT er lelijk tussen zitten bij Vlaanderen/België en met iets omhoog zitten eveneens bij Vlaanderen/België. Vooral dat laatste is opvallend: Taaladvies.net noemt met iets omhoog zitten standaardtaal in Nederland en vermeldt dat de uitdrukking in België onbekend is.

Ook uit de school klappen en de kat op het spek binden werden als gemeenschappelijk Nederlands beschouwd, terwijl Team Taaladvies ze juist als Nederlandse tegenhangers vermeldt van de Belgische formuleringen uit de biecht klappen en de kat bij de melk zetten.

Ons oordeel: zeer goed begrip van de uitdrukkingen zelf. De precieze regionale verspreiding blijkt duidelijk moeilijker.

Gemini

Vaak kiest Gemini voor “beide”

Ook Gemini kende vrijwel alle betekenissen. Het probleem zat opnieuw veel meer in het onderscheid tussen Vlaanderen en Nederland.

Gemini koos opvallend vaak voor “zowel Vlaanderen/België als Nederland”. Dat gebeurde onder meer bij er lelijk tussen zitten, niet meer weten van welk hout pijlen te maken, uit de school klappen, op zijn honger blijven zitten, de kat op het spek binden en met iets omhoog zitten.

Bij die laatste uitdrukking gebeurde nog iets interessants. Gemini moest een voorbeeldzin geven met met iets omhoog zitten, maar schreef: “zat hij flink met de handen omhoog”. Daardoor veranderde het model de gegeven uitdrukking in een andere formulering.

Ons oordeel: sterk in de algemene betekenis, maar terughoudend om duidelijke regionale verschillen te benoemen. De fout in de voorbeeldzin kost Gemini bovendien wat overtuigingskracht.

Claude

Goede uitleg, maar ook Claude onderschat de regionale verschillen

Claude gaf consequent goede betekenissen en bruikbare voorbeeldzinnen. Het model begreep dus duidelijk wat met de uitdrukkingen bedoeld werd.

Net als Gemini beschouwde Claude verschillende typisch regionale formuleringen als gebruikelijk in het hele Nederlandse taalgebied. Dat gebeurde bijvoorbeeld bij de hoofdvogel afschieten,niet meer weten van welk hout pijlen te maken uit de school klappen en de kat op het spek binden.

Ook Claude plaatste met iets omhoog zitten verkeerdelijk bij Vlaanderen/België, terwijl die formulering volgens Taaladvies.net juist typisch voor Nederland is.

Ons oordeel: inhoudelijk zeer betrouwbaar bij het verklaren en toepassen van de uitdrukkingen, maar veel minder betrouwbaar wanneer het model moet bepalen aan welke kant van de taalgrens een formulering thuishoort.

Perplexity

Hier verschijnt ook een echte betekenisfout

Perplexity kende opnieuw veel uitdrukkingen, maar maakte een opvallende fout bij zijn kat sturen.

Het model legde dit uit als “iemand anders in je plaats ergens naartoe sturen”. Dat klinkt op basis van de woorden misschien logisch, maar het is niet de betekenis van de uitdrukking. Zijn kat sturen betekent dat iemand niet komt opdagen.

Ook bij de regionale herkenning had Perplexity het moeilijk. Verschillende Belgische en Nederlandse uitdrukkingen werden als algemeen Nederlands beschouwd.

Tegelijk leverde Perplexity bij de hoofdvogel afschieten een interessant antwoord op: “een domme fout maken; iets stoms uithalen”. Dat lijkt op het eerste gezicht fout, maar Team Taaladvies vermeldt voor deze Belgische uitdrukking naast de hoofdprijs winnen ook de betekenis een flater slaan of blunderen.

Ons oordeel: verschillende antwoorden zijn goed, maar de verkeerde uitleg van zijn kat sturen is zwaarder dan alleen een fout bij de regionale indeling.

Opvallend

Eén uitdrukking, twee bijna tegengestelde betekenissen

De hoofdvogel afschieten bleek misschien wel de interessantste uitdrukking uit de hele test.

ChatGPT, Gemini en Claude interpreteerden de uitdrukking in positieve zin: de hoofdprijs winnen of het grootste succes behalen.

Perplexity gaf juist de negatieve betekenis: een domme fout maken of iets stoms uithalen.

Opmerkelijk genoeg zijn beide interpretaties verdedigbaar. Team Taaladvies vermeldt bij de Belgisch-Nederlandse uitdrukking zowel “de hoofdprijs winnen” als “een flater slaan, blunderen”.

Hier toont de test mooi waarom het riskant is om een AI-antwoord uitsluitend te beoordelen op basis van wat voor de lezer het meest vertrouwd klinkt.

Vergelijking

AI begrijpt de uitdrukking vaker dan de regionale nuance

Het duidelijkste patroon in deze test is niet dat AI slecht met Nederlandse uitdrukkingen overweg kan. Integendeel: de vier modellen begrepen het overgrote deel van de betekenissen goed.

Het verschil tussen Nederlands uit België en Nederlands uit Nederland bleek veel moeilijker. Vooral antwoorden als “zowel Vlaanderen/België als Nederland” kwamen regelmatig voor bij uitdrukkingen waarvoor onze taalbronnen juist een duidelijke regionale voorkeur aangeven.

Dat is een nuttige waarschuwing wanneer je AI gebruikt om teksten voor een specifieke markt te schrijven. Een zin kan grammaticaal correct zijn en perfect begrijpelijk Nederlands bevatten, maar toch onnatuurlijk klinken voor een Vlaming of Nederlander.

Deze test gaat dus niet alleen over taalfeitjes. Hij laat zien dat correct Nederlands niet automatisch hetzelfde is als natuurlijk Nederlands voor je doelgroep.

Onze volgorde

Welke AI deed het in deze test het best?

Deze volgorde geldt uitsluitend voor deze beperkte test met tien uitdrukkingen. Ze zegt niet welk AI-model in het algemeen het beste Nederlands schrijft.

Conclusie

AI kent onze uitdrukkingen verrassend goed, maar de taalgrens veel minder

Wie alleen naar de betekenissen kijkt, zou na deze test kunnen besluiten dat de vier AI-modellen behoorlijk goed overweg kunnen met typisch Vlaamse en Nederlandse uitdrukkingen. Zelfs moeilijke formuleringen werden meestal correct begrepen.

Zodra we vroegen waar een uitdrukking vooral wordt gebruikt, werd het beeld veel wisselvalliger. Typisch Belgische formuleringen werden geregeld als algemeen Nederlands beschouwd en hetzelfde gebeurde met uitdrukkingen die vooral in Nederland voorkomen.

Dat verschil is belangrijk. Wie AI bijvoorbeeld een commerciële tekst, klantenmail of website voor een Vlaams publiek laat schrijven, wil niet alleen foutloos Nederlands. De woorden en formuleringen moeten ook natuurlijk klinken voor dat publiek.

En precies daar lijkt nog ruimte voor verbetering te zitten: AI begrijpt het Nederlands vaak beter dan de subtiele verschillen tussen het Nederlands van Vlamingen en Nederlanders.

Bronnen & werkwijze

Hoe controleerden we de antwoorden?

Voor de betekenis en vooral de regionale status van de uitdrukkingen hebben we gezaghebbende Nederlandse taalbronnen gebruikt. Team Taaladvies maakt expliciet onderscheid tussen standaardtaal in België, standaardtaal in Nederland en standaardtaal in het hele taalgebied.

Taaladvies.net is de taaladviessite van de Nederlandse Taalunie. Bij de beoordeling van regionale taalvarianten wordt onder meer gebruikgemaakt van naslagwerken, corpusonderzoek en onderzoek onder Nederlandse en Vlaamse standaardtaalgebruikers.

Gebruikte bronnen:

Team Taaladvies – Standaardtaal: verschillen tussen België en Nederland

Taaladvies.net – Verveeld zitten met iets / met iets omhoog zitten