Tip: haal meer uit ChatGPT

ChatGPT als Socrates: leer meer met de Leermodus

Meestal gebruiken we ChatGPT om zo snel mogelijk een antwoord te krijgen. Maar soms is het nuttiger wanneer ChatGPT het antwoord juist niet meteen verklapt.

Met de Leermodus kan ChatGPT vragen stellen, kleine aanwijzingen geven en controleren of je een onderwerp echt begrijpt. Daardoor gedraagt de AI zich minder als een antwoordmachine en meer als een geduldige persoonlijke begeleider.

Niveau: beginner Toepassing: leren en oefenen Ook nuttig voor werk

Eerst even verduidelijken

Heeft ChatGPT echt een “Socrates mode”?

Niet onder die officiële naam. OpenAI noemt de functie Leermodus. In Engelstalige versies van ChatGPT heet ze Study Mode.

De vergelijking met Socrates komt voort uit de manier waarop ChatGPT je kan begeleiden. In plaats van meteen een volledig antwoord te geven, stelt de AI vragen die je helpen om zelf na te denken en stap voor stap tot een inzicht te komen.

Het belangrijkste verschil In een gewoon gesprek vraag je vaak: “Geef mij het antwoord.” In de Leermodus vraag je eerder: “Help mij begrijpen hoe ik zelf bij het antwoord kom.”

Waarom dat interessant is Je gebruikt AI dan niet alleen om een taak sneller af te werken. Je gebruikt AI ook om zelf kennis, vaardigheden en inzicht op te bouwen.

De naam achter de methode

Wie was Socrates?

Socrates was een Griekse filosoof die in de vijfde eeuw voor Christus in Athene leefde. Hij schreef zelf geen boeken. Wat we over hem weten, komt vooral uit teksten van anderen, waaronder zijn leerling Plato.

Socrates stond bekend om zijn gesprekken met andere mensen. Hij gaf niet zomaar een lange uitleg over wat volgens hem juist was. Hij stelde vragen waarmee hij mensen liet onderzoeken wat ze precies bedoelden, waarop hun overtuiging gebaseerd was en of hun redenering wel klopte.

Die manier van onderzoeken wordt tegenwoordig vaak de Socratische methode genoemd. Het doel is niet alleen een juist antwoord vinden. Het doel is ook ontdekken waarom een antwoord juist of onjuist is.

Wat bedoel je daar precies mee?

Waarop baseer je die conclusie?

Kun je een concreet voorbeeld geven?

Zou het tegenovergestelde ook mogelijk zijn?

Welke aanname maak je hier?

Hoe zou je dit in je eigen woorden uitleggen?

Stap voor stap leren

Wat doet de Leermodus in ChatGPT?

De precieze aanpak verschilt per gesprek. Meestal doorloopt ChatGPT een aantal herkenbare stappen.

1

Je doel bepalen

ChatGPT kan eerst vragen wat je wilt leren, waarom je het nodig hebt en welk niveau je al hebt.

2

Voorkennis controleren

Je krijgt vragen over wat je al begrijpt en over het punt waarop je vastloopt.

3

Aanwijzingen geven

In plaats van het volledige antwoord te verklappen, kan ChatGPT een kleine hint of een eenvoudiger voorbeeld geven.

4

De uitleg aanpassen

Begrijp je iets niet, dan kan ChatGPT vertragen, eenvoudigere woorden gebruiken of een tussenstap toevoegen.

5

Je begrip testen

ChatGPT kan je vragen om het onderwerp in je eigen woorden uit te leggen of een gelijkaardige oefening op te lossen.

6

Samenvatten en herhalen

Aan het einde kun je een korte samenvatting, extra oefening of persoonlijk herhaalplan vragen.

Meer dan een snel antwoord

Waarom kan deze manier van werken interessant zijn?

Je begrijpt de redenering

Je krijgt niet alleen een uitkomst. Je ontdekt ook welke stappen, regels of oorzaken tot die uitkomst leiden.

Je ontdekt wat je nog niet begrijpt

Door vragen te beantwoorden merk je sneller waar je kennis ontbreekt of waar je een verkeerde aanname maakt.

Je oefent actief

Zelf een antwoord formuleren vraagt meer denkwerk dan alleen een uitleg lezen. Je bent actief met het onderwerp bezig.

De uitleg past zich aan

Je kunt vragen om een uitleg voor beginners, een concreet voorbeeld of juist een moeilijkere oefening.

Je kunt onbeperkt doorvragen

Je hoeft je niet te schamen wanneer je iets na drie pogingen nog niet begrijpt. Je kunt telkens om een andere uitleg vragen.

Het werkt voor veel onderwerpen

Denk aan rekenen, talen, digitale vaardigheden, economie, software, geschiedenis of een nieuwe werkwijze op kantoor.

Niet alleen voor scholieren en studenten Ook volwassenen kunnen de Leermodus gebruiken om een computerprogramma te leren, een financieel begrip te doorgronden, vakkennis op te frissen of zich op een gesprek voor te bereiden.

Kies de juiste aanpak

Wanneer gebruik je de Leermodus?

Leermodus is interessant wanneer je wilt:

begrijpen waarom iets zo werkt;
een nieuw onderwerp vanaf het begin leren;
stap voor stap een oefening oplossen;
je voorbereiden op een toets of opleiding;
controleren of je iets werkelijk begrijpt;
oefenen met vragen en feedback;
een fout in je eigen redenering ontdekken.

Een gewoon gesprek is vaak sneller wanneer je:

alleen een kort feit wilt opzoeken;
een eenvoudige tekst wilt laten herschrijven;
een snelle vertaling nodig hebt;
een kant-en-klaar overzicht wilt ontvangen;
al voldoende kennis hebt en alleen tijd wilt besparen.

Leren kost soms bewust wat meer tijd Wanneer ChatGPT telkens een nieuwe vraag stelt, kan dat trager aanvoelen dan een direct antwoord. Dat is geen fout. Het denkwerk is juist een belangrijk onderdeel van deze aanpak.

Aan de slag

Zo zet je de Leermodus aan

1

Open een gewoon gesprek

Meld je aan bij ChatGPT en start een nieuw, gewoon gesprek.

2

Selecteer Leren

Open het menu naast het berichtveld en zoek naar Leren, Studeren en leren of Study. De precieze benaming kan verschillen.

3

Gebruik eventueel @study

Je kunt in ondersteunde versies ook @study in het berichtveld typen en de voorgestelde leerfunctie selecteren.

4

Beschrijf wat je wilt leren

Vermeld je niveau, het exacte onderwerp, je doel en wat je al van het onderwerp begrijpt.

Zie je de functie niet? Start dan eerst een gewoon ChatGPT-gesprek. In bepaalde soorten gesprekken kan de leerfunctie ontbreken. De menu’s en benamingen kunnen bovendien veranderen wanneer ChatGPT wordt vernieuwd.

Een goede eerste opdracht

Ik ben een beginner en wil begrijpen hoe procenten werken. Stel mij één korte vraag per keer. Geef het volledige antwoord niet meteen. Geef een kleine aanwijzing wanneer ik vastloop. Gebruik eenvoudige woorden en voorbeelden uit het dagelijks leven. Vraag mij aan het einde om de uitleg in mijn eigen woorden te herhalen.

Uitgewerkt voorbeeld

Voorbeeld: Waarom zijn -20% en +20% niet hetzelfde?

Stel dat een jas oorspronkelijk 100 euro kost. Tijdens de solden daalt de prijs met 20 procent. Later wordt de verlaagde prijs opnieuw met 20 procent verhoogd.

Veel mensen verwachten dat de jas daarna opnieuw 100 euro kost. De prijs wordt echter 96 euro.

Je kunt ChatGPT vragen om meteen uit te leggen waarom dat zo is. In de Leermodus kan ChatGPT je eerst zelf de berekening laten ontdekken.

De startvraag aan ChatGPT Een prijs daalt eerst met 20 procent en stijgt daarna met 20 procent. Waarom kom je dan niet opnieuw op de oorspronkelijke prijs? Help mij dit stap voor stap te begrijpen en stel één vraag per keer.

Zo kan het gesprek verlopen

ChatGPT geeft niet meteen het antwoord

ChatGPT Laten we beginnen met een prijs van 100 euro. Hoeveel is 20 procent van 100 euro?

Jij Dat is 20 euro.

ChatGPT Juist. Als de prijs met 20 euro daalt, hoeveel kost de jas dan nog?

Jij 80 euro.

ChatGPT Goed. De prijs stijgt nu opnieuw met 20 procent. Wordt die 20 procent berekend op de oorspronkelijke 100 euro of op de huidige prijs van 80 euro?

Jij Op de huidige prijs van 80 euro.

ChatGPT Precies. Hoeveel is 20 procent van 80 euro?

Jij 16 euro.

ChatGPT Tel die 16 euro nu op bij de prijs van 80 euro. Op welk bedrag kom je uit?

Jij Op 96 euro.

ChatGPT Inderdaad. Kun je nu in je eigen woorden uitleggen waarom een daling van 20 procent en daarna een stijging van 20 procent elkaar niet opheffen?

Jij Omdat de stijging wordt berekend op 80 euro en niet meer op de oorspronkelijke 100 euro.

Wat gebeurde hier? ChatGPT gaf de berekening niet meteen. Door enkele eenvoudige vragen te beantwoorden, ontdekte je zelf dat de twee percentages op verschillende bedragen worden berekend.

Ga een stap verder

Laat ChatGPT controleren of je het echt begrijpt

Na de eerste uitleg kun je het gesprek voortzetten. Zo vermijd je dat je alleen het voorbeeld met 100 euro onthoudt zonder het algemene principe te begrijpen.

Vraag een nieuwe oefening

Geef mij nu een soortgelijke oefening met andere bedragen. Geef nog geen oplossing en wacht op mijn antwoord.

Vraag om een algemene regel

Help mij stap voor stap ontdekken hoe ik dit met vermenigvuldigingsfactoren kan berekenen.

Laat een fout onderzoeken

Geef mij een vaak gemaakte fout bij dit soort berekeningen. Laat mij eerst zelf uitleggen waarom die fout niet klopt.

Leg het aan iemand anders uit

Doe alsof jij een leerling bent. Stel mij vragen terwijl ik probeer dit onderwerp aan jou uit te leggen.

Een krachtige test Wanneer je een onderwerp in eenvoudige woorden aan iemand anders kunt uitleggen, merk je meestal snel welke delen je al beheerst en waar je nog twijfelt.

Jij houdt de controle

Vertel ChatGPT hoe je wilt leren

De Leermodus hoeft niet bij iedereen op dezelfde manier te werken. Je kunt tijdens het gesprek duidelijke aanwijzingen geven.

Wanneer ChatGPT te snel gaat

Ga langzamer. Behandel maar één kleine stap tegelijk en vraag na elke stap of ik ze begrijp.

Wanneer de uitleg te moeilijk is

Leg dit uit alsof ik nog niets over het onderwerp weet. Vermijd vakwoorden of leg ze onmiddellijk uit.

Wanneer ChatGPT te veel verklapt

Geef het antwoord nog niet. Stel eerst een vraag waarmee ik zelf de volgende stap kan vinden.

Wanneer je vastloopt

Geef mij een kleine aanwijzing, maar nog niet de volledige oplossing.

Wanneer het te eenvoudig wordt

Ik begrijp de basis. Stel mij nu moeilijkere vragen en voeg een paar veelgemaakte fouten toe.

Wanneer je wilt oefenen

Test mij met vijf vragen, één vraag per keer. Wacht telkens op mijn antwoord en geef daarna korte feedback.

Handig alternatief

Je kunt dit ook zonder de speciale functie doen

Zie je de Leermodus niet of werk je liever in een gewoon gesprek? Dan kun je ChatGPT zelf de opdracht geven om als Socratische leerbegeleider te werken.

Kopieer daarvoor de onderstaande opdracht en vul het onderwerp en je niveau in.

Help mij om het onderstaande onderwerp echt te begrijpen. Werk als een geduldige, Socratische leerbegeleider. Regels: – Vraag eerst wat ik al over het onderwerp weet – Stel daarna één korte vraag per keer – Geef niet onmiddellijk het volledige antwoord – Geef een kleine aanwijzing wanneer ik vastloop – Pas de moeilijkheid aan mijn antwoorden aan – Gebruik eenvoudige woorden en herkenbare voorbeelden – Verbeter mij duidelijk wanneer mijn redenering niet klopt – Vraag mij aan het einde om het onderwerp in mijn eigen woorden uit te leggen – Geef daarna één korte oefening waarmee ik de kennis kan toepassen Onderwerp: [VUL HET ONDERWERP IN] Mijn niveau: [BEGINNER, GEMIDDELD OF GEVORDERD] Mijn doel: [WAT WIL JE KUNNEN OF BEGRIJPEN?]

Voordeel van deze eigen opdracht Je bepaalt zelf hoe streng, snel of uitgebreid ChatGPT moet werken. Je kunt de instructies bovendien aanpassen aan het onderwerp.

Niet alleen voor school

Waarvoor kun je deze aanpak gebruiken?

Een computerprogramma leren

Laat ChatGPT eerst vragen wat je wilt bereiken en welke functies je al kent. Oefen daarna één handeling per keer.

Voorbeeld: draaitabellen in Excel leren gebruiken.

Een moeilijke tekst begrijpen

Plak een deel van de tekst en laat ChatGPT je met vragen helpen om de hoofdgedachte, argumenten en moeilijke begrippen te ontdekken.

Voorbeeld: een ingewikkelde handleiding of beleidsnota.

Een taal oefenen

Laat ChatGPT vragen stellen in de taal die je leert. Vraag om korte correcties zonder dat het gesprek telkens volledig wordt onderbroken.

Voorbeeld: een gesprek in het Frans voorbereiden.

Een beslissing onderzoeken

Laat ChatGPT vragen stellen over je aannames, alternatieven, prioriteiten en mogelijke gevolgen.

Voorbeeld: een opleiding of nieuwe aankoop vergelijken.

Een presentatie voorbereiden

Laat ChatGPT optreden als kritisch publiek en vragen stellen over begrippen, argumenten en ontbrekende informatie.

Voorbeeld: een voorstel aan collega’s toelichten.

Vakkennis opfrissen

Begin met enkele controlevragen. Laat de verdere uitleg afhangen van de onderdelen waarop je nog twijfelt.

Voorbeeld: boekhoudkundige of commerciële basisbegrippen.

Blijf kritisch

De Leermodus kan nog altijd fouten maken

De naam “Leermodus” betekent niet dat alle uitleg automatisch juist is. ChatGPT blijft een AI-systeem dat informatie verkeerd kan interpreteren, een rekenfout kan maken of een overtuigend klinkende uitleg kan geven die niet helemaal klopt.

De vragen kunnen te veel sturen

Soms verraadt een vraag al bijna het antwoord. Je kunt dan vragen om neutralere of minder duidelijke aanwijzingen.

Het gesprek kan traag worden

ChatGPT kan meer tussenstappen gebruiken dan je nodig hebt. Vraag dan om sneller te gaan of meerdere eenvoudige stappen samen te nemen.

ChatGPT kan je fout begrijpen

Wanneer je antwoord onduidelijk is, kan ChatGPT een verkeerde conclusie trekken over wat je wel of niet begrijpt.

Een goede dialoog is geen bewijs

Dat je een redenering kunt volgen, bewijst nog niet dat alle gebruikte feiten, cijfers of bronnen correct zijn.

Controleer belangrijke informatie Gebruik ChatGPT niet als enige bron voor medische, juridische, financiële of andere belangrijke beslissingen. Controleer zulke informatie bij een betrouwbare bron of deskundige.

Let op wat je uploadt Deel geen vertrouwelijke documenten, persoonlijke gegevens of gevoelige informatie alleen omdat ChatGPT ze kan gebruiken als lesmateriaal.

Praktische checklist

Geef ChatGPT voldoende informatie

Hoe duidelijker je startsituatie, hoe beter ChatGPT de vragen en uitleg kan aanpassen.

Vermeld bij de start:

welk onderwerp je wilt leren;
waarom je het onderwerp nodig hebt;
welk niveau je momenteel hebt;
wat je al denkt te begrijpen;
waar je precies vastloopt;
hoeveel tijd je hebt;
hoe uitgebreid de uitleg mag zijn.

Vraag tijdens het gesprek om:

één vraag per keer;
een eenvoudiger voorbeeld;
een kleine aanwijzing;
feedback op je redenering;
een nieuwe oefening;
een samenvatting in gewone taal;
een controle of je het echt begrijpt.

De belangrijkste instructie Zeg niet alleen wat je wilt leren. Vertel ChatGPT ook hoe je begeleid wilt worden.

Conclusie

Gebruik ChatGPT niet alleen voor antwoorden

ChatGPT is handig wanneer je snel een tekst, overzicht of antwoord nodig hebt. Maar de AI kan ook een andere rol opnemen: die van een geduldige leerbegeleider die vragen stelt, aanwijzingen geeft en je laat ontdekken waar je redenering nog niet klopt.

Dat is de echte waarde van de zogenaamde “Socrates mode”. Het is geen geheime knop waarmee ChatGPT plots altijd gelijk heeft. Het is een andere manier van samenwerken met AI.

Vraag niet alleen: “Wat is het antwoord?” Vraag af en toe ook: “Welke vragen helpen mij om dit zelf te begrijpen?”

Probeer het meteen Kies een onderwerp dat je altijd moeilijk hebt gevonden. Vertel ChatGPT wat je al weet en vraag om je met één korte vraag per keer naar een beter begrip te begeleiden.

Leer goede vervolgvragen stellen Kan AI fouten maken? Gebruik AI veilig