Kan AI fouten maken?
Ja. ChatGPT en andere AI-diensten kunnen een vraag verkeerd begrijpen, informatie verwarren of zelfs iets verzinnen.
Het moeilijke is dat zo’n fout antwoord vaak duidelijk, volledig en zelfverzekerd klinkt. Daarom is het belangrijk dat je niet alleen kijkt naar hoe mooi een antwoord is geschreven, maar ook naar de inhoud.
Een overtuigend antwoord is niet automatisch juist
AI kan grammaticaal correcte zinnen schrijven, duidelijke tussenkoppen gebruiken en een uitgebreide uitleg geven. Dat zegt nog niets over de juistheid van de informatie.
We hebben dat ook zelf uitgebreid getest aan de hand van objectief controleerbare uitspraken. De uitgebreide analyse van de tests legt uit in welke mate je AI kan vertrouwen.
Waarom is dit verraderlijk?
Bij een slordig of onduidelijk antwoord merk je snel dat er iets niet klopt. Een fout antwoord van AI kan juist heel professioneel en betrouwbaar overkomen.
Onthoud deze eenvoudige regel
De schrijfstijl van een antwoord vertelt je niet of de informatie correct is.
Wat is een hallucinatie bij AI?
Een hallucinatie is een antwoord waarin AI informatie verzint of verkeerd voorstelt alsof ze waar is.
Zeer eenvoudig uitgelegd
AI weet het juiste antwoord niet, maar maakt toch een antwoord dat geloofwaardig klinkt.
Het kan bijvoorbeeld een niet-bestaand boek beschrijven, een verkeerde datum noemen of een bron vermelden die niet zegt wat AI beweert.
Zo kan een hallucinatie eruitzien
In dit voorbeeld vraag ik naar een boek dat niet bestaat. Toch kan AI proberen om er een geloofwaardige inhoud bij te bedenken.
Wat ging er fout?
De titel en schrijver zijn voor dit voorbeeld verzonnen. AI had moeten zeggen dat het het boek niet betrouwbaar kon terugvinden. In plaats daarvan maakte het een verhaal dat als een echte samenvatting klinkt.
Welke soorten fouten kan AI maken?
Een verkeerd antwoord kan op verschillende manieren ontstaan.
Verzonnen informatie
AI noemt een feit, persoon, gebeurtenis of bron die niet bestaat.
Verkeerde feiten
Namen, data, bedragen, plaatsen of andere gegevens worden verkeerd weergegeven.
Verouderde informatie
Het antwoord was vroeger misschien correct, maar is ondertussen niet meer actueel.
Verkeerde uitleg
De feiten lijken juist, maar het verband of de conclusie klopt niet.
Onvolledig antwoord
Belangrijke voorwaarden, uitzonderingen of risico’s ontbreken.
Verkeerde bron
AI verwijst naar een bron die de bewering niet ondersteunt.
Waarom maakt AI fouten?
Er is niet altijd één duidelijke oorzaak. Vaak spelen meerdere zaken tegelijk mee.
Je vraag is onduidelijk
AI begrijpt de bedoeling anders dan jij ze had bedoeld.
Belangrijke informatie ontbreekt
AI vult de ontbrekende delen zelf in en maakt daarbij een verkeerde aanname.
De informatie is recent veranderd
Regels, prijzen, functies, openingsuren en actualiteit kunnen snel veranderen.
De vraag gaat over iets onbekends
In plaats van duidelijk onzekerheid te tonen, kan AI toch een antwoord proberen te maken.
Je stuurt naar een gewenste conclusie
Een sterk sturende vraag kan AI aanmoedigen om jouw aanname te bevestigen.
Oude informatie speelt nog mee
In een lang gesprek kunnen eerdere opdrachten het nieuwe antwoord in de verkeerde richting sturen.
Een onduidelijke vraag kan tot een verkeerd antwoord leiden
AI weet niet automatisch over welk land, jaar of persoonlijke situatie je spreekt.
Te onduidelijk
Het land, het soort inkomen, het bedrag en de persoonlijke situatie ontbreken.
Duidelijker
De opdracht vraagt om algemene uitleg en beperkt de kans op een ongefundeerde persoonlijke berekening.
Actuele informatie vraagt extra controle
Sommige vragen kunnen alleen goed worden beantwoord wanneer AI eerst recente informatie op internet opzoekt.
Informatie die snel kan veranderen
- Openingsuren en toegangsprijzen
- Evenementen en activiteiten
- Wetten en overheidsregels
- Producten en functies
- Reisadvies en dienstregelingen
- Actueel nieuws
Vraag om recente bronnen
Open de bronnen daarna zelf en controleer of ze betrouwbaar en actueel zijn.
Kun je AI vragen om het eigen antwoord te controleren?
Ja. Zo’n vervolgvraag kan fouten, onduidelijkheden of ontbrekende informatie zichtbaar maken.
Voorbeelden van controlevragen
Belangrijke beperking
AI kan bij een tweede controle dezelfde fout opnieuw maken. Een antwoord door AI laten nakijken is daarom niet hetzelfde als het controleren bij een onafhankelijke, betrouwbare bron.
Zo controleer je een belangrijk AI-antwoord
Niet ieder antwoord vraagt evenveel onderzoek. Bij belangrijke informatie kun je deze stappen volgen.
Zoek de controleerbare gegevens
Let vooral op namen, data, bedragen, adressen, regels, citaten en bronnen.
Open de genoemde bron
Controleer of de informatie werkelijk op die website of in dat document staat.
Bekijk de datum
Ga na wanneer de informatie werd gepubliceerd of voor het laatst werd aangepast.
Vergelijk met een tweede bron
Gebruik bij belangrijke informatie liefst meer dan één betrouwbare bron.
Zoek een officiële bron
Gebruik voor regels en procedures bij voorkeur de bevoegde overheid, organisatie of dienst.
Vraag deskundige hulp wanneer nodig
Laat belangrijke medische, juridische of financiële informatie controleren door een bevoegde persoon.
Hoeveel moet je controleren?
De hoeveelheid controle hangt af van wat je met het antwoord gaat doen en wat de gevolgen van een fout kunnen zijn.
| Gebruik van het antwoord | Hoeveel controle? |
|---|---|
| Ideeën voor een maaltijd of hobby | Een snelle controle is meestal voldoende. Kijk zelf of het voorstel praktisch en veilig is. |
| Een algemene uitleg over een onderwerp | Controleer belangrijke feiten wanneer je de informatie verder wilt gebruiken. |
| Een afspraak, prijs, datum of openingsuur | Controleer altijd bij een actuele en officiële bron. |
| Medische, juridische of financiële informatie | Controleer grondig en raadpleeg zo nodig een bevoegde deskundige. |
| Informatie die je publiceert of aan anderen doorgeeft | Controleer feiten, bronnen, namen, citaten en mogelijke gevoeligheden. |
Soms helpt een nieuw gesprek
Wanneer een gesprek eenmaal in de verkeerde richting gaat, kan AI op eerdere fouten blijven voortbouwen.
Blijf bijsturen wanneer…
- één klein detail verkeerd is;
- je alleen extra uitleg nodig hebt;
- de basis van het antwoord nog bruikbaar is;
- je ontbrekende informatie kunt toevoegen.
Begin opnieuw wanneer…
- dezelfde fout telkens terugkomt;
- AI verkeerde aannames blijft gebruiken;
- het gesprek onoverzichtelijk is geworden;
- oude opdrachten het antwoord blijven beïnvloeden.
Dit moet je onthouden
- ChatGPT en andere AI-diensten kunnen fouten maken.
- Een antwoord kan professioneel en overtuigend klinken, maar toch onjuist zijn.
- Een hallucinatie is verzonnen of verkeerd voorgestelde informatie die als waar wordt gepresenteerd.
- AI kan verkeerde feiten, verouderde informatie en onbetrouwbare bronnen geven.
- Een duidelijke prompt kan fouten verminderen, maar voorkomt ze niet volledig.
- AI vragen om het eigen antwoord te controleren is nuttig, maar geen onafhankelijke controle.
- Controleer belangrijke gegevens bij actuele en betrouwbare bronnen.
- Hoe groter de gevolgen van een fout, hoe grondiger je het antwoord moet controleren.
AI veilig gebruiken: do’s en don’ts
Je weet nu waarom AI fouten kan maken en hoe je belangrijke informatie controleert. In de volgende stap ontdek je welke informatie je beter niet deelt en wanneer je extra voorzichtig moet zijn.
Wil je actuele informatie zoeken en bronnen controleren? Bekijk ook informatie zoeken op internet met AI .