Wat kan AI wel en niet?
ChatGPT en andere AI-diensten kunnen bij verrassend veel taken helpen. Toch kunnen ze niet alles en zijn hun antwoorden niet automatisch correct.
Op deze pagina laat ik met eenvoudige voorbeelden zien waarvoor AI handig is, wat je niet mag verwachten en wanneer je zelf extra goed moet blijven nadenken.
Zie AI als een hulpmiddel
AI werkt het best wanneer je het gebruikt om je te helpen. Het neemt niet automatisch je kennis, ervaring en gezond verstand over.
Een eenvoudige vergelijking
Ik vergelijk AI graag met een zeer snelle assistent. Die assistent kan veel informatie verwerken, ideeën voorstellen en teksten maken.
Maar ik moet nog altijd duidelijk zeggen wat ik nodig heb, het resultaat bekijken en belangrijke informatie controleren.
Waarmee kan AI helpen?
AI is vooral handig voor taken waarbij taal, ideeën, uitleg of het ordenen van informatie belangrijk zijn.
Iets uitleggen
Vraag om een moeilijk onderwerp in eenvoudige woorden uit te leggen.
Ideeën bedenken
Laat suggesties maken voor een activiteit, maaltijd, planning of creatief project.
Informatie ordenen
Laat losse punten omzetten in een lijst, tabel of stappenplan.
Een eerste versie maken
Vraag om een eerste opzet voor een tekst, planning of overzicht.
Een tekst vereenvoudigen
Laat een moeilijke brief of uitleg herschrijven in begrijpelijke taal.
Verschillende mogelijkheden tonen
Vraag om meerdere oplossingen, voorbeelden of invalshoeken voor te stellen.
Een voorbeeld van een geschikte opdracht
Hieronder vraag ik AI om mij te helpen nadenken. Ik laat AI niet in mijn plaats beslissen.
Waarom past deze opdracht goed bij AI?
- De opdracht is duidelijk en praktisch.
- Er zijn meerdere mogelijke goede antwoorden.
- Ik kan zelf kiezen welk voorstel ik bruikbaar vind.
- Ik kan ingrediënten en bereiding eenvoudig controleren.
Wat kan AI niet garanderen?
Een AI-dienst kan een antwoord maken, maar kan niet beloven dat dit antwoord altijd juist, volledig of geschikt is.
Dat ieder antwoord correct is
AI kan feiten verkeerd voorstellen, informatie verwarren of iets verzinnen.
Dat informatie nog actueel is
Een antwoord kan gebaseerd zijn op oudere informatie, tenzij de dienst actuele bronnen op internet gebruikt.
Dat het jouw bedoeling kent
AI weet alleen wat jij invoert en kan ontbrekende informatie verkeerd invullen.
Dat het beste advies voor jou geeft
AI kent jouw volledige situatie, voorkeuren en omstandigheden niet automatisch.
Dat het menselijke ervaring heeft
AI heeft geen eigen levenservaring, gevoelens of persoonlijke verantwoordelijkheid.
Dat het gevolgen kan beoordelen
AI draagt geen verantwoordelijkheid wanneer een advies verkeerd uitpakt.
AI weet niet automatisch wat jij bedoelt
Mensen vullen tijdens een gesprek vaak vanzelf ontbrekende informatie aan. Bij AI moet je belangrijke details meestal uitdrukkelijk vermelden.
AI kent je persoonlijke situatie niet
Het weet bijvoorbeeld niet hoeveel tijd je hebt, wat je budget is of welke ervaring je al hebt.
AI kent je doel niet altijd
Een tekst voor een vriend moet anders klinken dan een brief voor een klant of overheidsdienst.
AI weet niet wat jij belangrijk vindt
Je moet zelf aangeven of een antwoord vooral kort, eenvoudig, volledig of praktisch moet zijn.
AI kan een vage vraag anders begrijpen
Het systeem kan zelf aannames maken wanneer je te weinig informatie geeft.
AI kan helpen kiezen, maar kiest niet in jouw plaats
Een AI-dienst kan mogelijkheden op een rij zetten. De uiteindelijke beslissing blijft jouw verantwoordelijkheid.
Wanneer moet je extra voorzichtig zijn?
Hoe groter de mogelijke gevolgen van een fout, hoe belangrijker het is om informatie te controleren en een deskundige te raadplegen.
Gezondheid
Gebruik AI niet als vervanging voor een arts, apotheker of andere zorgverlener.
Geld en belastingen
Controleer bedragen, regels, voorwaarden en persoonlijke berekeningen bij een betrouwbare bron.
Wetten en rechten
Juridische regels kunnen verschillen per land, situatie en moment.
Veiligheid
Volg geen instructies die gevaarlijk kunnen zijn zonder deskundige controle.
Let hierop
Een AI-antwoord kan helpen om vragen voor te bereiden of een onderwerp beter te begrijpen. Het vervangt geen persoonlijk advies van iemand die verantwoordelijk is voor zijn of haar vakgebied.
Wat doet AI en wat doe jij?
De beste resultaten ontstaan meestal wanneer AI het voorbereidende werk doet en jij het resultaat beoordeelt.
| AI kan helpen met | Jij blijft verantwoordelijk voor |
|---|---|
| Ideeën en mogelijke oplossingen voorstellen | Kiezen wat bij jouw situatie past |
| Een eerste tekst of overzicht maken | Controleren, verbeteren en goedkeuren |
| Informatie eenvoudig uitleggen | Nagaan of de uitleg correct en volledig is |
| Voor- en nadelen op een rij zetten | De gevolgen van een beslissing beoordelen |
| Vragen voorstellen die je kunt stellen | De juiste persoon of betrouwbare bron raadplegen |
Stel jezelf drie eenvoudige vragen
Je hoeft niet ieder onbelangrijk antwoord uitgebreid te onderzoeken. Deze drie vragen helpen om snel te bepalen hoeveel controle nodig is.
Kan een fout gevolgen hebben?
Een verkeerd receptidee is meestal minder ernstig dan verkeerd medisch of financieel advies.
Kan ik dit eenvoudig controleren?
Controleer namen, data, bedragen, adressen en belangrijke feiten bij een betrouwbare bron.
Moet een deskundige dit bekijken?
Vraag professionele hulp wanneer de situatie belangrijk, ingewikkeld of persoonlijk is.
Dit moet je onthouden
- AI is vooral een hulpmiddel om uit te leggen, te ordenen, ideeën te bedenken en een eerste versie te maken.
- AI kan niet garanderen dat een antwoord juist, volledig of actueel is.
- AI kent jouw situatie en bedoeling alleen voor zover jij die informatie geeft.
- Laat AI helpen nadenken, maar laat het belangrijke beslissingen niet volledig in jouw plaats nemen.
- Hoe groter de mogelijke gevolgen van een fout, hoe belangrijker menselijke controle wordt.
- Een professioneel klinkend antwoord is niet automatisch een betrouwbaar antwoord.
Wat is een prompt?
Je weet nu waarvoor AI geschikt is en waar de beperkingen liggen. In de volgende stap ontdek je hoe de vraag, opdracht of instructie die je invoert het antwoord beïnvloedt.
Later in deze beginnersreeks lees je uitgebreider waarom AI fouten kan maken en hoe je AI veilig gebruikt.